Скрининг туралы ақпарат
2026 жылғы 19 қазандағы жағдай бойынша
Скрининг — ауру белгілері жоқ адамдардың нысаналы топтарын қауіп факторлары мен ауруларды ерте анықтау үшін тексеру. Тексерудің түрі, жас тобы және кезеңділігі әр бағдарламаға жеке белгіленеді. Шағымдар болса, жоспарлы скринингті күтпей дәрігерге қаралу қажет.
Скринингтен қалай өтуге болады
Тіркелген емханаңызға хабарласып, биыл қай скринингке жататыныңызды және қабылдау уақытын нақтылаңыз. Жеке басыңызды куәландыратын құжатты ұсыныңыз. Емхана нысаналы топтардың тізімін жасап, тұрғындарды тексеруге шақырады. Тексеру жылжымалы медициналық кешендерде де ұйымдастырылуы мүмкін.
Төлем және жұмыстан босату
ТМККК шеңберіндегі скринингтер нысаналы топқа кіретін азаматтарға МӘМС мәртебесіне қарамастан тегін көрсетіледі. Ми қанайналымы бұзылыстары скринингіндегі брахиоцефалдық бағанның ультрадыбыстық допплерографиясы және жекелеген жоспарлы консультациялар МӘМС пакетіне жатады. Қызметтің қаржыландыру пакетін емханада нақтылаңыз.
Жұмыскерге скринингтен өту үшін жылына үш жұмыс күнінен аспайтын әлеуметтік демалыс беріледі. Жұмыс орны мен орташа жалақысы сақталады. Демалысты жұмыс берушімен еңбек заңнамасына сәйкес рәсімдеу қажет.
Ересектерге арналған жас топтары мен кезеңділік
|
Скрининг бағыты |
Нысаналы жас тобы |
Кезеңділігі |
|
Артериялық гипертензия, жүректің ишемиялық ауруы, қант диабеті, глаукома және мінез-құлық қауіп факторлары |
Ерлер мен әйелдер 40–76 жаста, әр жұп жаста |
2 жылда 1 рет |
|
Ми қанайналымы бұзылыстары |
Ерлер 50–76 жаста, әр жұп жаста |
2 жылда 1 рет |
|
Сүт безі обыры |
Әйелдер 40–76 жаста, әр жұп жаста |
2 жылда 1 рет |
|
Жатыр мойны обыры |
Әйелдер 30, 34, 38, 42, 46, 50, 54, 58, 62, 66, 70, 74 жаста |
4 жылда 1 рет |
|
Колоректалдық обыр |
Ерлер мен әйелдер 50–76 жаста, әр жұп жаста |
2 жылда 1 рет |
|
В және С вирустық гепатиттері |
18 жастағы және одан асқан ерлер мен әйелдер |
3 жылда 1 рет |
|
Өкпе обыры |
Қауіп өлшемдеріне сәйкес келетін ерлер мен әйелдер 50–70 жаста, әр жұп жаста |
2 жылда 1 рет |
Жас туған күнге емес, тиісті жасқа толатын күнтізбелік жылға қарай есептеледі. Нысаналы топқа енгізудің қосымша шарттары келесі бетте берілген.
Нысаналы топқа енгізудің қосымша шарттары
Тиісті скринингке қатысу үшін адам зерттелетін ауру бойынша динамикалық байқауда тұрмауы керек. Бірінші бағыт үшін артериялық гипертензия, жүректің ишемиялық ауруы, қант диабеті, глаукома және мінез-құлық қауіп факторлары; ми қанайналымы бағыты үшін цереброваскулярлық аурулар ескеріледі. Сүт безі мен жатыр мойны скринингінде тиісті қатерлі ісік, колоректалдық скринингте тоқ ішектің қатерсіз және қатерлі ісіктері бойынша байқау ескеріледі.
Гепатит скринингіне созылмалы В және С вирустық гепатиттері бойынша динамикалық байқауда және жүктілік бойынша есепте тұрмаған адамдар жатады.
Өкпе обыры скринингі бронх пен өкпенің қатерлі ісіктері бойынша динамикалық байқауда тұрмаған адамдарға жүргізіледі. Қосымша өлшемдер: темекі шегу өтілі кемінде 20 қорап-жыл болып, әлі шегетін немесе темекіні тастағанына 15 жыл толмаған адамдар және/немесе соңғы 10 жыл ішінде № 170 бұйрықта көрсетілген кәсіптер бойынша зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істеген адамдар. Қорап-жыл саны тәуліктегі темекі қорабының санын шеккен жыл санына көбейту арқылы есептеледі.
Қандай зерттеулер жүргізіледі
Скрининг түріне қарай сауалнама, қауіп факторларын бағалау, бойды, салмақты және қан қысымын өлшеу, төмен тығыздықтағы липопротеидтерді, триглицеридтерді, гликирленген гемоглобинді анықтау және көз ішілік қысымды өлшеу жүргізіледі. Ми қанайналымы скринингінде тамырлардың ультрадыбыстық допплерографиясы қарастырылған.
Сүт безі обырын анықтау үшін маммография, жатыр мойны үшін сұйықтық цитологиясы әдісімен ПАП-тест, колоректалдық обыр үшін нәжістегі жасырын қанға тест жасалады. Гепатиттерге HBsAg және anti-HCV экспресс-тесттері, өкпе обыры қаупі бар топқа кеуде қуысының компьютерлік томографиясы жүргізіледі. Барлық зерттеу әр адамға бірдей тағайындалмайды.
Нәтижелер және әрі қарайғы әрекеттер
Ауытқу анықталса, дәрігер қосымша тексеруге немесе бейінді маманға жолдайды. Қорытындыда пациентке нәтижелер мен ұсыныстар түсіндіріліп, деректер медициналық цифрлық жүйеге енгізіледі. Созылмалы ауру анықталса, тиісті қағидалар бойынша динамикалық байқау мен ем ұйымдастырылады. Ауру анықталмаған жағдайда профилактикалық ұсыныстар беріледі.
Балалардың профилактикалық қарап тексерулері
Балалардың қарап-тексерулері № ҚР ДСМ-264/2020 бұйрығымен, оның ішінде 2026 жылғы № 92 өзгерістерімен реттеледі. Көлемі мен жиілігі баланың жасына байланысты; барлық талдау жыл сайын бірдей жүргізілмейді. Білім беру ұйымдарына баратын балаларды көшпелі мамандар, бармайтын балаларды тіркелген емханасы қарайды. Тексеруге медициналық араласуға ақпараттандырылған келісім талаптары қолданылады.
Нормативтік негіз
Ересектер: 30.10.2020 № ҚР ДСМ-174/2020 бұйрығы, соның ішінде 29.07.2025 № 71, 21.10.2025 № 109 және 10.07.2026 № 75 өзгерістері. Балалар: 15.12.2020 № ҚР ДСМ-264/2020 бұйрығы, соның ішінде 17.08.2026 № 92 өзгерістері. Әлеуметтік демалыс: ҚР Еңбек кодексінің 23 және 87-баптары. Ресми дереккөздер құжаттың соңында берілген.
